Principieel verbod

Artikel 1.8, §6 BW bepaalt dat een lasthebber in principe niet mag optreden wanneer zijn eigen belangen strijdig zijn met die van de persoon die hij vertegenwoordigt. Deze regel beschermt de vertegenwoordigde persoon tegen misbruik en waarborgt dat beslissingen in diens belang worden genomen.

Afwijking via voorafgaandelijke toestemming in zorgvolmacht

Uit artikel 1.8, §6 BW kan echter ook afgeleid worden dat de vertegenwoordigde persoon kan instemmen met een handeling ondanks een belangenconflict, op voorwaarde dat hij voldoende over dat conflict geïnformeerd is.

Een persoon, die een zorgvolmacht opstelt, zou dan ook mogelijks reeds vooraf bepaalde belangenconflicten kunnen  voorzien en daarvoor toestemming kunnen geven.

Wat als er niets in de zorgvolmacht geregeld is?

Bij gebreke aan een dergelijke regeling in de zorgvolmacht kan ingeval van een belangenconflict in toepassing van artikel 490/2, §1 oud BW een lasthebber ad hoc worden aangesteld, eventueel door tussenkomst van de vrederechter.

Een duidelijke regeling opnemen in de zorgvolmacht kan daarom dan ook veel onzekerheid en praktische problemen vermijden.

Hoe best regelen in de zorgvolmacht?

Zoals hiervoor reeds gesteld, roept artikel 1.8, §6 BW de vraag op of een lastgever in de zorgvolmacht vooraf kan instemmen met handelingen die een (potentieel) belangenconflict inhouden.

Hieromtrent is er op heden echter nog geen eenduidigheid in de rechtspraak en de rechtsleer:

-       De meer restrictieve visie stelt dat de bijzondere regeling inzake zorgvolmachten primeert zodat de aanstelling van een lasthebber ad hoc nodig blijft tenzij de vertegenwoordigde anders bepaalt.

-       Daarentegen stelt de ruime visie de autonomie van de vertegenwoordigde centraal waardoor een voorafgaande geïnformeerde instemming onder bepaalde omstandigheden kan toelaten dat handelingen geldig worden gesteld ondanks het bestaan van een belangenconflict.

De wetgever vertrekt van het principe dat een wilsbekwame persoon zelf het best zijn belangen   

regelt. Een vooraf doordachte toestemming voor bepaalde belangenconflicten in de zorgvolmacht verdient ons inziens daarom dan ook aanbeveling.

Toch dient er bij de redactie in de zorgvolmacht de nodige voorzichtigheid aan de dag gelegd te worden. Volgende vuistregels moeten dan ook zeker in acht genomen worden:

1.    de toestemming van de vertegenwoordigde dient voldoende concreet te zijn;

2.    de betrokken belangenconflicten moeten duidelijk omschreven worden;

3.    de formulering moet ondubbelzinnig zijn;

4.    zodra de vertegenwoordigde wilsonbekwaam is geworden, kan geen instemming meer worden gegeven.

Algemene clausules bieden dan ook minder rechtszekerheid dan specifieke bepalingen die duidelijk aangeven welke verrichtingen ingeval van een belangenconflict worden toegestaan.

Belangrijk voor uw vermogensplanning

Artikel 1.8, §6 BW opent interessante perspectieven voor zorgvolmachten en vermogensplanning.

De autonomie van de persoon, die de zorgvolmacht verleent, speelt een steeds belangrijkere rol.

Wie vandaag een zorgvolmacht opstelt, kan immers al nadenken over situaties die zich in de toekomst kunnen voordoen en hierover duidelijke afspraken maken. De zorgvolmacht treedt dan ook meer en meer op de voorgrond in het beheer en overdracht van vermogen aan de volgende generatie.

Een zorgvuldig opgestelde zorgvolmacht doet daarom meer dan louter een vertegenwoordiger aanduiden. Ze kan ook helpen om toekomstige belangenconflicten vooraf op een doordachte manier te regelen en zo discussies en onzekerheden te vermijden. De nodige precisie en nauwkeurigheid bij de redactie van een zorgvolmacht zal hierbij echter van primordiaal belang zijn.

Anse Hoessels                                                           

Caroline Geenen